در هوای سرد، وسوسه‌ی بستن هواکش‌ها برای صرفه‌جویی در سوخت زیاد است. اما سالنی که هوای تازه نگیرد، به‌سرعت رطوبت، آمونیاک و دی‌اکسید کربن جمع میکند و بستر خیس میشود. تهویهی حداقلی راهی است که این دو نیاز متضاد را آشتی میدهد: کمترین هوای لازم برای کیفیت هوا، بدون سرد کردن پرنده.
این مقاله به نحوه‌ی اجرا و تنظیم تهویهی حداقلی در فصل سرد می‌پردازد: چرخهی تایمر فن، کنترل رطوبت و آمونیاک، تنظیم اینلت و هماهنگی هیتر با فن. محاسبه‌ی ظرفیت هواکش‌ها در مقاله‌ی محاسبه ظرفیت تهویه سالن آمده است. اعداد فنی از راهنمای مدیریت مرغ گوشتی Ross (۲۰۲۵) و راهنمای Cobb نقل شده‌اند.
طبق راهنمای Cobb، سیستم تهویهی حداقلی کیفیت هوا و رطوبت را با فن‌هایی که روی تایمر چرخه‌ای کار میکنند مدیریت میکند و مستقل از دمای بیرون، همیشه فعال است. Cobb سه وظیفه‌ی اصلی برای آن می‌شمارد: تأمین اکسیژن مورد نیاز پرنده، کنترل رطوبت، و حفظ کیفیت بستر.
راهنمای Ross زمان کار آن را مشخص میکند: وقتی دمای سالن برابر یا پایین‌تر از دمای تنظیمی (دمای آسایش پرنده) است، یا حداکثر ۲ درجه‌ی سانتی‌گراد بالاتر از آن، بسته به سن پرنده. وقتی دما از این حد بالاتر رود، کنترلر باید تایمر را کنار بگذارد و تهویهی انتقالی (کنترل دما) را شروع کند. Ross تأکید میکند که صرف‌نظر از شرایط بیرون، سالن همیشه باید مقداری تهویه داشته باشد و تهویهی حداقلی باید با تایمر کار کند، نه با ترموستات.
اساس تهویهی حداقلی، تایمر چرخه‌ای است: فنها بخشی از یک دوره‌ی ثابت روشن و بقیه‌ی آن خاموش‌اند. قواعد راهنمای Cobb:
جدول نمونه‌ی Cobb برای تایمر ۵ دقیقهای (به ثانیه):
| سن (روز) | روشن | خاموش |
|---|---|---|
| ۱ | ۶۰ (۲۰٪) | ۲۴۰ |
| ۵ | ۷۵ | ۲۲۵ |
| ۸ | ۹۰ | ۲۱۰ |
| ۱۴ | ۱۲۰ | ۱۸۰ |
| ۲۲ | ۱۵۰ | ۱۵۰ |
| ۳۰ | ۱۸۰ (۶۰٪) | ۱۲۰ |
این جدول نقطه‌ی شروع است، نه دستور ثابت. Ross نیز روش محاسبه‌ی زمان روشن را در پیوست ۷ میدهد (نیاز تهویهی کل تقسیم بر ظرفیت فنهای تایمر، ضرب در طول چرخه) و بلافاصله تأکید میکند که این تخمینی نظری است و تنظیم واقعی فن و تایمر باید بر اساس شرایط واقعی سالن، کیفیت هوا و رفتار پرنده انجام شود. طبق Ross، کمترین زمان روشن باید آن‌قدر باشد که هوای ورودی به بالاترین نقطه‌ی سقف برسد و شروع به پایین آمدن کند؛ این زمان با آزمایش دود تعیین میشود.
Ross درباره‌ی فنهای دورمتغیر هم هشدار میدهد: اگر فن با دور خیلی پایین کار کند، فشار منفی سالن کم میشود و دهانه‌ی اینلت باید کمتر از ۳ سانتی‌متر باشد تا هوا به سقف پرتاب شود، که توصیه نمی‌شود.
راهنمای Ross یک نکته‌ی کلیدی دارد: تهویهی حداقلی بیشتر از آنکه برای تأمین هوای تازه باشد، برای کنترل رطوبت نسبی است. طبق Ross، اگر سالن فقط به اندازه‌ی «نیاز نظری پرنده» تهویه شود، رطوبت معمولاً بالا می‌رود و بستر خیس میشود؛ اما اگر به اندازه‌ای تهویه شود که رطوبت کنترل شود، هوای تازه‌ی پرنده هم بیش از کافی تأمین شده است. افزایش رطوبت سالن اغلب اولین نشانه‌ی کم‌تهویگی است.
حدهای رطوبت در منابع:
| موضوع | مقدار | منبع |
|---|---|---|
| رطوبت نسبی سالن | کمتر از ۷۰٪؛ در صورت امکان زیر ۶۰ تا ۶۵٪ | Cobb |
| رطوبت هنگام ورود جوجه | ۵۰ تا ۶۵٪ | Ross |
| سرعت هوا در سطح پرنده | معمولاً کمتر از ۰٫۱۵ متر بر ثانیه (Ross)؛ کمتر از ۰٫۳ متر بر ثانیه (Cobb) | Ross و Cobb |
Ross توضیح میدهد که چرا ورود هوای سرد از زیر سقف به خشک ماندن سالن کمک میکند: هوای سرد با گرم شدن، رطوبت نسبی‌اش پایین می‌آید و رطوبت بیشتری از سالن و بستر جذب میکند. Ross همچنین یادآوری میکند که رطوبت بالا دمای احساس‌شده‌ی پرنده را بالا و رطوبت پایین آن را پایین می‌برد؛ پس پیش از تغییر دمای سالن، ابتدا باید درستی نرخ تهویهی حداقلی بررسی شود، چون کم‌وزیاد شدن رطوبت می‌تواند ناشی از تهویهی نادرست باشد.
بستر خیس و تهویهی ناکافی، آمونیاک را بالا می‌برد. حدهای راهنماها:
| گاز | حد مطلوب | پیامد بالاتر از حد (Ross) |
|---|---|---|
| آمونیاک (NH3) | کمتر از ۱۰ ppm (Ross و Cobb) | از ۲۰ ppm با بو حس میشود؛ بالای ۱۰ ppm به سطح ریه آسیب می‌زند؛ بالای ۲۰ ppm حساسیت به بیماری تنفسی را بالا می‌برد؛ بالای ۲۵ ppm ممکن است رشد را کم کند |
| دی‌اکسید کربن (CO2) | کمتر از ۳٬۰۰۰ ppm (Ross و Cobb) | بالای ۳٬۵۰۰ ppm باعث آسیت میشود |
طبق Cobb، اگر CO2 از ۳٬۰۰۰ ppm بیشتر یا اکسیژن کمتر از ۱۹٫۶٪ شود، نرخ تهویه باید افزایش یابد. Cobb همچنین برای بستری که دوباره استفاده میشود، آمونیاک کمتر از ۲۰ ppm را پیش از ورود جوجه لازم می‌داند.
نکته‌ی عملی Ross: از آنجا که آمونیاک تنها از ۲۰ ppm به بالا با بو حس میشود، بو کردن هوا کافی نیست. Ross ارزیابی کمّی با دستگاه‌های اندازه‌گیری رطوبت، CO2، CO و NH3 را توصیه میکند.
در زمستان، اینلت تعیین میکند هوای سرد کجا برود. قواعد کلیدی بهره‌برداری:
ابعاد، ارتفاع نصب، دفلکتور و جدول فشار بر اساس عرض سالن در مقاله‌ی پنجره اینلت مرغداری آمده است. مدل‌های موجود در دسته‌ی اینلت مرغداری معرفی شده‌اند.
بزرگ‌ترین خطای زمستانی، «رقابت» هیتر و فن است: هیتر گرم میکند و فن همان گرما را بیرون می‌برد. Ross قواعد روشنی دارد:
اگر سالن با جت‌هیتر شعله‌مستقیم گرم میشود، تهویهی حداقلی اهمیت بیشتری پیدا میکند، چون طبق Ross احتراق داخل سالن رطوبت، CO2 و CO اضافه میکند. محل نصب هیتر نسبت به اینلت و نکات ایمنی احتراق در مقاله‌ی جت‌هیتر مرغداری آمده است.
طبق Ross، بهترین راه ارزیابی تنظیمات، مشاهده‌ی آسایش، رفتار پرنده و کیفیت هوا است. هنگام ورود به سالن، بدون برهم زدن پرنده‌ها، این‌ها بررسی میشود:
Cobb توصیه میکند اگر جوجه‌ها کم‌تحرک یا ناآرام‌اند، افزایش زمان روشن تایمر بررسی شود؛ بهبود کیفیت هوا در سطح پرنده می‌تواند فعالیت و پراکندگی را بهتر کند.
تهویهای است که با فنهای تایمری، کمترین هوای لازم برای تأمین اکسیژن، کنترل رطوبت و حفظ کیفیت بستر را وارد سالن میکند و مستقل از دمای بیرون همیشه فعال است (Cobb). طبق Ross وقتی کار میکند که دمای سالن زیر دمای تنظیمی یا حداکثر ۲ درجه بالاتر از آن باشد.
Cobb چرخهی ۵ دقیقهای را ترجیح میدهد (هرگز بیش از ۱۰ دقیقه)، با حداقل حدود ۶۰ ثانیه روشن. با بزرگتر شدن پرنده یا افت کیفیت هوا، زمان روشن در گامهای ۱۰ تا ۱۵ ثانیهای افزایش مییابد و طول چرخه ثابت میماند.
طبق Cobb کمتر از ۷۰٪ و در صورت امکان زیر ۶۰ تا ۶۵٪. Ross افزایش رطوبت را اغلب اولین نشانه‌ی کم‌تهویگی می‌داند.
چون تهویهی حداقلی برای کیفیت هوا و رطوبت است، نه دما. Ross میگوید در این دوره هیتر هر وقت دما زیر دمای تنظیمی است باید کار کند، حتی اگر فنهای تایمر روشن باشند، و هر دو باید با یک کنترلر هماهنگ شوند.
برای بررسی تنظیمات تهویهی حداقلی، این اطلاعات را بفرستید: ابعاد سالن، تعداد و اندازه‌ی هواکش‌ها و اینلت‌ها، نوع کنترلر و هیتر، و مشکل فعلی (رطوبت، بوی آمونیاک یا بستر خیس). کارشناس طیوران صنعت پویا تجهیزات لازم را پیشنهاد میدهد. تجهیزات تهویه و اینلت را هم ببینید.
مشخصات سالن و مشکل فعلی را بفرستید.
موضوع: تهویه
دسته: راهنمای فنی مهندسی
برچسب‌ها: تهویه حداقلی مرغداری، تهویه مرغداری در زمستان، تهویه زمستانه مرغداری، تایمر فن مرغداری، کنترل رطوبت سالن مرغداری
تاریخ انتشار: 2026-10-15