تعداد دانخوری و آبخوری در سالن مرغداری: محاسبه بر اساس Ross و Cobb با مثال
کمبود فضای دانخوری و آبخوری یکی از دلایل پنهان افت یکنواختی گله است: پرنده‌های ضعیف‌تر به دان و آب کافی نمی‌رسند و اختلاف وزن در گله زیاد می‌شود. از طرف دیگر، خرید تجهیزات بیش از نیاز هم هزینه‌ی سرمایه‌گذاری را بی‌دلیل بالا می‌برد. تعداد درست از چند نسبت ساده در راهنماهای سویه به دست می‌آید.
این مقاله فرض میکند نوع دانخوری انتخاب شده است؛ اگر هنوز بین بشقابی، پروانه‌ای و زنجیری تصمیم گرفته نشده، ابتدا مقایسه دانخوری پروانه‌ای، بشقابی و زنجیری را بخوانید. نسبت‌ها از راهنمای مدیریت مرغ گوشتی Ross (۲۰۲۵) و راهنمای Cobb نقل شده‌اند.
نسبت دانخوری: هر بشقاب برای چند پرنده؟
راهنماهای Ross و Cobb نسبت‌های پس از دوره‌ی جوجهریزی را این‌طور می‌دهند:
| نوع دانخوری | Ross | Cobb |
|---|---|---|
| بشقابی | ۴۵ تا ۸۰ پرنده در هر بشقاب؛ عدد پایینتر برای پرندهی سنگینتر از ۳٫۵ کیلوگرم | ۵۰ تا ۷۰ پرنده در هر بشقاب ۳۳ سانتیمتری |
| زنجیری / ناودانی | ۲٫۵ سانتی‌متر برای هر پرنده (تغذیه از دو طرف ناودان) | حداقل ۲٫۵ تا ۴ سانتی‌متر برای هر پرنده |
| لوله‌ای (تیوبی) | ۷۰ پرنده در هر دانخوری ۳۸ سانتیمتری | — |
دو نکته در خواندن این جدول مهم است. اول، نسبت به وزن پایان دوره بستگی دارد: هرچه پرنده سنگینتر کشتار شود، پرندهی کمتری در هر بشقاب. دوم، Ross تصریح میکند در دانخوری زنجیری، عدد ۲٫۵ سانتی‌متر با فرض تغذیه از هر دو طرف ناودان است؛ یعنی هر متر ناودان (دو طرف) برای حدود ۸۰ پرنده کافی است.
تعداد خط دانخوری بر اساس عرض سالن
راهنمای Cobb تعداد خط دانخوری را بر اساس عرض سالن پیشنهاد میکند:
| عرض سالن | تعداد خط دانخوری (Cobb) |
|---|---|
| تا ۱۲٫۸ متر | ۲ خط |
| ۱۳ تا ۱۵ متر | ۳ خط |
| ۱۶ تا ۲۰ متر | ۴ خط |
| ۲۱ تا ۲۵ متر | ۵ خط |
تعداد کل بشقاب‌ها بین این خطوط تقسیم می‌شود و فاصله‌ی بشقاب‌ها روی هر خط از تقسیم طول مفید خط بر تعداد بشقاب به دست می‌آید. طبق Ross، فاصله‌ای که جوجه برای رسیدن به دان و آب طی میکند نباید از ۲ متر بیشتر شود؛ این قاعده در سالن‌های عریض، تعداد خط را هم محدود میکند.
نسبت آبخوری: هر نیپل برای چند پرنده؟
| نوع آبخوری | Ross | Cobb |
|---|---|---|
| نیپل | ۱۲ پرنده در هر نیپل برای وزن کمتر از ۳ کیلوگرم؛ ۹ پرنده برای وزن بیشتر از ۳ کیلوگرم | نیپل پرجریان (۸۰ تا ۹۰ میلی‌لیتر در دقیقه، با کاسه): حدود ۱۲ پرنده؛ نیپل کم‌جریان (۵۰ تا ۶۰ میلی‌لیتر در دقیقه): حدود ۱۰ پرنده |
| زنگوله‌ای | ۸ آبخوری ۴۰ سانتیمتری در هر ۱٬۰۰۰ پرنده | حداقل ۰٫۶ سانتی‌متر فضای آبخوری برای هر پرنده |
Ross یادآوری میکند که تعداد واقعی پرنده در هر نیپل به دبی آب، سن کشتار، اقلیم و طراحی نیپل بستگی دارد. در اقلیم گرم، نیاز آبی بیشتر است: طبق Ross هر ۱ درجه افزایش دما بالاتر از ۲۱ درجه، نیاز آب را حدود ۶٫۵ درصد بالا می‌برد. پس در مناطق گرم، انتخاب عدد محافظه‌کارانه‌تر (پرندهی کمتر در هر نیپل) منطقی است.
فاصله‌ی نیپل‌ها روی لوله، طول خط را تعیین میکند. برای نمونه، طبق مشخصات سایت، آبخوری نیپل کارنو (TS-110) با فاصله‌ی نیپل ۲۵ و ۳۰ سانتی‌متر عرضه می‌شود.
تجهیزات کمکی دوره‌ی جوجهریزی
در روزهای اول، جوجه‌ها هنوز به خطوط اصلی عادت ندارند و تجهیزات کمکی لازم است:
| مورد | نسبت | منبع |
|---|---|---|
| بشقاب دانخوری در جوجهریزی | ۱۰۰ جوجه در هر بشقاب (به‌علاوه‌ی دان روی کاغذ) | Ross |
| سینی دانخوری کمکی | یک سینی برای هر ۵۰ جوجه | Cobb |
| دانخوری توربو | حداقل یکی برای هر ۷۵ جوجه | Cobb |
| مینی‌آبخوری یا سینی آب | ۱۲ عدد در هر ۱٬۰۰۰ جوجه | Ross |
| آبخوری زنگوله‌ای هنگام ورود جوجه | حداقل ۶ عدد ۴۰ سانتیمتری در هر ۱٬۰۰۰ جوجه | Ross |
| نیپل در جوجهریزی | ۱۰ تا ۱۲ جوجه در هر نیپل | Ross |
طبق Ross، انتقال به سیستم دانخوری اصلی از روز ۴ تا ۵ شروع و تا روز ۶ تا ۷ کامل می‌شود و دانخوری‌های کمکی تا ۷ روزگی جمع می‌شوند.
مثال کامل: سالن ۲۰ هزار قطعه گوشتی
فرض: سالن ۱۰۰ متر طول و ۱۲ متر عرض، ۲۰٬۰۰۰ قطعه جوجه‌ی گوشتی، وزن پایان دوره کمتر از ۳ کیلوگرم، دانخوری بشقابی و آبخوری نیپل.
دانخوری:
- با نسبت میانه‌ی Cobb، ۶۰ پرنده در هر بشقاب (در بازه‌ی ۵۰ تا ۷۰): ۲۰٬۰۰۰ ÷ ۶۰ ≈ ۳۳۴ بشقاب.
- با بازه‌ی Ross (۴۵ تا ۸۰): بین حدود ۲۵۰ تا ۴۴۵ بشقاب؛ عدد ۳۳۴ در این بازه است.
- عرض ۱۲ متر طبق Cobb یعنی ۲ خط: حدود ۱۶۷ بشقاب در هر خط.
آبخوری:
- طبق Ross برای وزن کمتر از ۳ کیلوگرم، ۱۲ پرنده در هر نیپل: ۲۰٬۰۰۰ ÷ ۱۲ ≈ ۱٬۶۶۷ نیپل.
- اگر نیپل کم‌جریان باشد، طبق Cobb ۱۰ پرنده در هر نیپل: ۲٬۰۰۰ نیپل.
- با فاصله‌ی نیپل ۲۵ سانتی‌متر، ۱٬۶۶۷ نیپل حدود ۴۱۷ متر لوله لازم دارد؛ با فاصله‌ی ۳۰ سانتی‌متر حدود ۵۰۰ متر. اگر طول مفید هر خط حدود ۹۵ متر باشد، این یعنی ۵ تا ۶ خط آبخوری.
جوجهریزی: با ۱۰۰ جوجه در هر بشقاب (Ross)، همان ۳۳۴ بشقاب برای کل سالن کافی است؛ در جوجهریزی نیم‌سالن، بشقاب‌های بخش استفاده‌شده ملاک‌اند و سینی کمکی (یکی برای هر ۵۰ جوجه، Cobb) یعنی حدود ۴۰۰ سینی برای ۲۰٬۰۰۰ جوجه.
این‌ها برآورد اولیه‌اند. ستون‌ها، درها، فضای جلوی هاپر و جای وینچ، طول مفید خط را کم می‌کنند و چیدمان نهایی باید روی نقشه‌ی همان سالن انجام شود.
تعداد کافی است؛ تنظیم هم باید درست باشد
تعداد درست نیپل و بشقاب فقط وقتی نتیجه می‌دهد که آب و دان واقعاً در دسترس پرنده باشد. چند معیار بررسی از راهنمای Ross:
- ارتفاع نیپل: در هفته‌ی اول، نیپل هم‌سطح چشم جوجه نصب می‌شود (زاویه‌ی پشت پرنده با زمین حدود ۳۵ تا ۴۵ درجه) و پس از ۷ روزگی بالاتر می‌رود تا این زاویه به ۷۵ تا ۸۵ درجه برسد؛ پاهای پرنده هنگام آب خوردن روی زمین می‌ماند. نیپل پایین باعث ریختن آب روی بستر می‌شود.
- دبی نیپل: Ross اندازه‌گیری هفتگی دبی در دست‌کم سه نقطه از هر خط را توصیه میکند. دبی هدف از ۲۰ تا ۲۹ میلی‌لیتر در دقیقه در هفته‌ی اول به ۷۰ تا ۱۰۰ میلی‌لیتر پس از ۲۸ روزگی می‌رسد. Ross همچنین می‌گوید روی خطوط نیپل در کف شیب‌دار، تنظیم‌کننده‌ی شیب طبق دستور سازنده نصب شود.
- نسبت آب به دان: طبق Ross، در دمای ۲۱ درجه نسبت حجم آب مصرفی (لیتر) به وزن دان (کیلوگرم) باید نزدیک ۱٫۶ تا ۱٫۸ باشد؛ حداقل یک کنتور آب برای هر سالن لازم است. افت این نسبت می‌تواند نشانه‌ی کمبود دسترسی به آب باشد.
- فشار خط: فشارشکن ابتدای هر خط، فشار آب را برای سن پرنده تنظیم میکند. فشارشکن ایرانی (TS-098) طبق مشخصات سایت پیچ تنظیم فشار، نشانگر شیشه‌ای و شیر شست‌وشو دارد.
اشتباه‌های رایج در تعیین تعداد
- محاسبه با وزن جوجه‌ی یک‌روزه: تعداد باید برای پرندهی پایان دوره کافی باشد؛ Ross برای پرندهی سنگینتر عدد پایینتر را توصیه میکند.
- نادیده گرفتن دو طرفه بودن ناودان زنجیری: عدد ۲٫۵ سانتی‌متر Ross برای تغذیه از دو طرف است.
- یکسان گرفتن همه‌ی نیپل‌ها: نیپل پرجریان و کم‌جریان ظرفیت متفاوتی دارند (Cobb).
- فراموش کردن اقلیم گرم: نیاز آب با هر درجه دمای بالاتر از ۲۱ درجه حدود ۶٫۵ درصد بیشتر می‌شود (Ross).
- خطوط کم در سالن عریض: جوجه نباید بیش از ۲ متر تا دان و آب راه برود (Ross).
- نداشتن تجهیزات کمکی جوجهریزی: سینی و مینی‌آبخوری در هفته‌ی اول جایگزین ندارند (Ross و Cobb).
محصولات مرتبط
بشقاب دانخوری چیکن پلاس
ارتفاع لبه: 45 میلی‌متر
مشاهده محصول
آبخوری نیپل کارنو – نیپل های تمام استیل
فواصل نیپل‌ها: 25 و 30 سانتی‌متر
مشاهده محصول
فشار شکن ایرانی معمولی
امکانات: پیچ تنظیم فشار + نشانگر شیشه‌ای + شیر شستشو
مشاهده محصول
پرسش‌های متداول
هر بشقاب دانخوری برای چند مرغ کافی است؟
طبق Ross، ۴۵ تا ۸۰ پرنده پس از جوجهریزی (عدد پایینتر برای پرندهی سنگینتر از ۳٫۵ کیلوگرم). Cobb برای بشقاب ۳۳ سانتیمتری ۵۰ تا ۷۰ پرنده را توصیه میکند.
هر نیپل برای چند جوجه کافی است؟
طبق Ross، ۱۲ پرنده برای وزن کمتر از ۳ کیلوگرم و ۹ پرنده برای وزن بیشتر. Cobb برای نیپل پرجریان حدود ۱۲ و برای نیپل کم‌جریان حدود ۱۰ پرنده را پیشنهاد میکند.
سالن ۲۰ هزار قطعه چند دانخوری و آبخوری لازم دارد؟
با ۶۰ پرنده در هر بشقاب حدود ۳۳۴ بشقاب در ۲ خط (برای عرض ۱۲ متر)، و با ۱۲ پرنده در هر نیپل حدود ۱٬۶۶۷ نیپل. عدد نهایی به وزن کشتار، نوع نیپل، اقلیم و چیدمان سالن بستگی دارد.
سالن چند خط دانخوری لازم دارد؟
Cobb تا عرض ۱۲٫۸ متر ۲ خط، ۱۳ تا ۱۵ متر ۳ خط، ۱۶ تا ۲۰ متر ۴ خط و ۲۱ تا ۲۵ متر ۵ خط را پیشنهاد میکند.
قدم بعد: استعلام خط دانخوری و آبخوری
برای محاسبه‌ی دقیق تعداد و چیدمان، این اطلاعات را بفرستید: طول و عرض سالن، تعداد و نوع پرنده، وزن پایان دوره، شهر محل پروژه و نوع دانخوری و آبخوری مورد نظر. کارشناس طیوران صنعت پویا تعداد بشقاب، نیپل و خطوط را پیشنهاد می‌دهد. تجهیزات دانخوری و آبخوری را هم ببینید.
ابعاد سالن و تعداد پرنده را بفرستید.
موضوع: دان و آب
دسته: راهنمای فنی مهندسی
برچسب‌ها: دانخوری بشقابی، آبخوری نیپل، جوجهریزی
تاریخ انتشار: 2026-10-15
منابع
- Aviagen. Ross Broiler Management Handbook (2025), Section 2 (Brooding: Drinking and Feeding Space)، Section 5: Nipple Drinkers (height, flow rates)، Table 5.4 Minimum drinker requirements، Table 5.8 Feeding space، Water requirements.
- Cobb-Vantress. Broiler Management Guide, Drinking Systems (Bell, Nipple)، Feeding Systems (Pans, Chain, number of feed lines)، Supplementary Feeders.
- مشخصات محصولات: دسته‌های دانخوری و آبخوری سایت طیوران صنعت پویا.